ابو القاسم سلطانى

348

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

كاربرد امروزى : در هند از محلول چشمى رسوت در بلفاريت و بيماريهاى چشم استفاده مىشود . رسوت تب‌بر و مقوى مىباشد و مدتها به عنوان ضد هماتوزوئر مالاريا مصرف مىشده است ولى امروزه در ابتداى مالاريا به عنوان كمك به درمان ، ناراحتىهاى معدى ، اسهال مزمن و هنگام شيوع بيمارى و با مصرف مىشود . مخلوط آن برحسب موارد با كره و زاج سفيد و يا با ترياك در زخمها به كار مىرود . براى رسوت اثر آنتى توبركولوز قائل شده‌اند . مصرف زياد آن موجب فلج مركز تنفسى و حتى مرگ مىشود . ( 1 * ) - اين واژه در مخزن الادويه دارهلد آمده است ( 2 * ) - اين واژه در مخزن الادويه انباهلدى آمده است ( 3 * ) - خولان هندى يا حضض هندى ( * ) - سلاق يا بلفاريت زخمى Ulcerative blepharitis حالتى است كه با ريزش مژگانها و پيدايش گوديهاى كوچك قرحه‌اى روى لبه پلك چشم مشخص مىشود . Code - 901 زرشك بىدانه Berberis orientalis C . K . Schn . var . asperma Don زرشك بىدانه يا زرشك پلوئى ميوه‌هائى هستند استوانه‌اىشكل ، به رنگ قرمز با طعم ترش و بدون دانه كه محصول درخت زرشك بىدانه است كه در طب سنتى ميوه‌هاى اين درختچه را امبرباريس مىناميده‌اند اين نام به ميوه‌هاى زرشك اندلسى Berberis vulgaris : و زرشك آبى كه دانه آنها را خارج كرده باشند نيز داده شده است ولى بهترين نوع را زرشك بىدانه يا زرشك پلوئى مىدانسته‌اند كه به‌طور طبيعى بدون دانه است و صاحب مخزن ذيل امبرباريس مىنويسد بهترين نوع امبرباريس ، زرشك بىدانه كوهى است . به نظر مىرسد كه منظور پزشكان سنتى ايران از امبرباريس ، زرشك پلوئى و زرشك آشى هسته خارج كرده و پزشكان سنتى خارجى زرشك اندلسى Berberis vulgaris L بوده است . Code - 907 زرشك اندلسى Berberis vulgaris L مقدمه : نام زرشك به انواع درختچه‌هاى ژانر Berberis اطلاق مىگردد . مهمترين آنها كه از نظر درمانى اهميت دارند عبارتند از زرشك اندلسى ، زرشك آشى ، زرشك بىدانه كه در ايران رويش دارند و ميوه آنها در طب سنتى به نام " امبرباريس " و ريشه درخت زرشك اندلسى " آرغيس " ناميده شده است . سه درختچه ديگر كه در هند رويش دارند و از ريشه آنها عصاره‌اى تهيه مىشود كه در طب سنتى به حضض هندى يا خولان هندى 1 * معروف بوده است در اين مجموعه شرح آنها ذيل عناوين دارهلد ، رأس هندى و شوك الحضض الهندى آمده است 2 * و در اين قسمت به شرح زرشك اندلسى مىپردازد .